Beşiktaş’ın Tarihi: Beş Taşın Anlattığı İstanbul Hikâyesi

Beşiktaş, İstanbul Boğazı’nın Avrupa yakasında yer alan tarihî bir liman semtidir. Bizans döneminde “Diplokionion” adıyla bilinirdi. Osmanlı’da donanmanın ve sarayların yanı başında büyüdü. Bugün Dolmabahçe, Yıldız, Ortaköy ve Bebek gibi İstanbul’un en bilinen köşelerini barındırıyor.

Bu yazıda Beşiktaş’ı klasik bir kronolojiyle anlatmayacağız. Adı “beş taş” olan bir semti, beş taşla anlatacağız. Her taş, bir dönemi temsil ediyor.

Beşiktaş adı nereden geliyor?

Kesin bir cevap yok. Ama üç güçlü rivayet var.

Birincisi: Sahilde gemileri bağlamak için kullanılan beş büyük taş. Denizciler halatı bu taşlara bağlarmış.

İkincisi: “Beşik taşı” ihtimali. Bazı anlatılara göre semtte, saray çocukları için beşik biçiminde bir taş bulunurmuş.

Üçüncüsü: Eski bir anıt ya da sütunların halk diline yerleşmesi.

Hangisi doğru olursa olsun, ortak nokta aynı. Ad, denizle ve taşla ilgili. Beşiktaş, doğduğu günden beri bir sahil semti.

1. Taş: Liman (Bizans Dönemi)

Hikâye, Osmanlı’dan çok önce başlıyor.

Bizans döneminde bölgenin adı Diplokionion‘du. Anlamı “çift sütun”. Bu ad, yerleşimin kıyıda, limana yakın bir noktada durduğunu gösterir.

Boğaz’ın bu yakası o zaman da değerliydi. Sebepleri basitti:

Kıyı sakin bir koy oluşturuyordu.
Gemiler için uygun bir bekleme noktasıydı.
Şehre deniz yoluyla kolay ulaşılıyordu.

Yani Beşiktaş, daha baştan bir “geçiş noktası” olarak doğdu.

2. Taş: Denizci (Fetih ve Barbaros)

Beşiktaş’ın hafızasında gemiler var. Bu yüzden tarihinin en ünlü sahnelerinden biri de denizle ilgili.

1453’te İstanbul kuşatması sırasında Osmanlı gemileri karadan yürütülerek Haliç’e indirildi. Rivayete göre filonun yola çıktığı kıyı, bugünkü Beşiktaş ve Dolmabahçe sahiliydi. Bu, dünya savaş tarihinin en cesur hamlelerinden biri olarak anılır.

Sonra Barbaros Hayreddin Paşa geliyor.

yüzyılın büyük Osmanlı kaptanı, hayatının son yıllarını İstanbul’da geçirdi. Türbesi bugün Beşiktaş Meydanı’nın hemen yanında duruyor. Yapı, Mimar Sinan’a atfedilir.

Denizcilerin geleneği de bu yüzden meşhur. Donanma açılırken ve dönerken bu türbeye selam verilirdi. Bugün de Barbaros Bulvarı’nın adı bu geçmişten geliyor.

Mimar Sinan’ın izi yalnızca türbeyle sınırlı değil. Çarşı’nın kalbindeki Sinan Paşa Camii de onun eseri. Kaptan-ı Derya Sinan Paşa için 16. yüzyılda yapıldı. Sinanpaşa Mahallesi adını buradan alır.

Bir başka manevi iz de Yahya Efendi Dergâhı. Yahya Efendi, Kanuni Sultan Süleyman’ın süt kardeşiydi. Dergâh ve türbe, bugün semtin en huzurlu köşelerinden birinde durur.

3. Taş: Saray (Dolmabahçe, Çırağan, Yıldız)

Osmanlı, 19. yüzyılda yüzünü Batı’ya ve Boğaz’a çevirdi. Padişahlar Topkapı’dan çıkıp Boğaz kıyısına taşındı. Bu taşınmanın merkezi Beşiktaş oldu.

Dolmabahçe Sarayı

Adı bile hikâye anlatır. “Dolma bahçe”, denizden doldurulmuş bahçe demek. Koyun bir bölümü yüzyıllar içinde doldurularak bahçeye çevrildi.

Saray, 1843-1856 arasında Sultan Abdülmecid döneminde inşa edildi. Mimarları Balyan ailesidir. Yapıda yaklaşık 285 oda ve 46 salon bulunur.

Ama sarayın asıl ağırlığı başka yerde. Mustafa Kemal Atatürk, 10 Kasım 1938’de 09.05’te burada hayatını kaybetti. Bugün odadaki saat o ana ayarlı. Ziyaretçiler genelde en uzun sessizliği o odada yaşar.

Çırağan Sarayı

Sultan Abdülaziz döneminde, 1860’larda inşa edildi. Boğaz’ın en görkemli saraylarından biriydi. Hatta Meclis-i Mebusan bir dönem burada toplandı.

1910’da çıkan yangın sarayı harabeye çevirdi. Uzun yıllar boş kaldı. Restorasyonun ardından bugün otel olarak hizmet veriyor.

Yıldız Sarayı

Semtin yukarısında, ormanlık bir tepede Yıldız Sarayı var. II. Abdülhamid, yönetimini uzun yıllar buradan yürüttü. Köşkler, bahçeler ve Yıldız Parkı, bu dönemin mirasıdır.

Bir ayrıntı daha: Akaretler Sıraevleri. 19. yüzyılda saray çalışanları için yapılmış bu sıra evler, bugün butik otel ve mağazalarla yeniden hayat buluyor. Adı “akar” yani gelir kelimesinden gelir. Yapılar, vakıf geliri sağlamak amacıyla yapılmıştı.

4. Taş: Dünya (Ortaköy, Bebek, Arnavutköy)

Beşiktaş ilçesi sadece merkezden ibaret değil. Boğaz boyunca kuzeye uzanan köyler de aynı çatının altında.

Bu köylerin ortak özelliği, çok kültürlü geçmişleri.

Ortaköy: Yıllarca Rum, Ermeni, Yahudi ve Müslüman komşuların yan yana yaşadığı bir semtti. Bugün Büyük Mecidiye Camii (19. yüzyıl, Balyan ailesi) Boğaz’ın en fotoğraflanan sahnelerinden biri. Arkasında Boğaz Köprüsü var. Köprü 1973’te Cumhuriyet’in 50. yılında açıldı.

Bebek: Boğaz’ın zarif sahil köylerinden. Robert College 1863’te burada kuruldu. Semt, badem ezmesiyle de tanınır.

Arnavutköy: Ahşap yalıları, balıkçıları ve eski Rum mahalle dokusuyla öne çıkar.

Bu köyler, İstanbul’un tek bir kimliğe sığmadığını en iyi gösteren yerler.

5. Taş: Kalabalık (Cumhuriyet, Spor ve Çarşı)

Son taş, belki de en gürültülü olanı.

Bir kulüp: Beşiktaş JK

1903’te kurulan Beşiktaş Jimnastik Kulübü, Türkiye’nin en eski spor kulübü olarak kabul edilir. Semtin adı, kulübün adı oldu. Kulübün adı da semtin dünyadaki en bilinen kimliği.

Bugün maçlar Tüpraş Stadyumu‘nda (eski adıyla Vodafone Park) oynanıyor. Stadın yeri, eski İnönü Stadyumu’nun yanı. Yani sporun hafızası aynı kıyıda yaşıyor.

Bir topluluk: Çarşı

1980’lerde kurulan Çarşı grubu, sadece bir taraftar grubu değil. Sosyal duyarlılığı, mizahı ve dayanışmasıyla semtin kültürel hafızasının parçası oldu.

Bir pazar: Beşiktaş Çarşısı

Balıkçılar, pazarcılar, meyhaneler ve küçük dükkânlar. Çarşı hâlâ Beşiktaş’ın kalbidir. Tarih burada müze camının arkasında değil. Sokakta yaşıyor.

Beşiktaş tarihinde hızlı zaman çizelgesi

Bizans dönemi: Bölge “Diplokionion” adıyla limanlı bir yerleşim.
1453: Fetih sırasında filonun Haliç’e yürütüldüğü hat, Beşiktaş kıyısından geçer.
16. yüzyıl: Barbaros Türbesi, Sinan Paşa Camii ve Yahya Efendi Dergâhı.
1843-1856: Dolmabahçe Sarayı inşa edilir.
1860’lar: Çırağan Sarayı yapılır.
1880’ler sonrası: II. Abdülhamid döneminde Yıldız Sarayı öne çıkar.
1903: Beşiktaş JK kurulur.
1910: Çırağan Sarayı yangında harap olur.
1938: Atatürk, Dolmabahçe Sarayı’nda vefat eder.
1973: Boğaz Köprüsü (bugünkü adıyla 15 Temmuz Şehitler Köprüsü) hizmete açılır.

Beşiktaş’ı gezmek isteyenler için kısa rehber

Ulaşım: Beşiktaş İskelesi, Kadıköy ve Üsküdar’dan gelen vapurlarla ulaşılabilecek kadar merkezi. Semt içinde yürüyerek gezmek en keyifli yöntem.

Bir günlük rota önerisi:

Sabah Beşiktaş Meydanı ve Barbaros Türbesi.
Dolmabahçe Sarayı turu.
Öğle yemeği Beşiktaş Çarşısı’nda balık ya da köfte.
Öğleden sonra Yıldız Parkı.
Akşam Ortaköy kıyısında Boğaz manzarası.
Daha sakin bir gün için Bebek ve Arnavutköy.

Sık sorulan sorular

Beşiktaş’ın eski adı nedir?
Bizans döneminde bölge “Diplokionion” olarak anılırdı. Anlamı “çift sütun”.

Beşiktaş adı ne anlama gelir?
Kesin bilgi yok. En yaygın rivayet, sahilde gemi bağlamakta kullanılan beş taştır.

Beşiktaş’ta görülmesi gereken tarihî yerler nelerdir?
Dolmabahçe Sarayı, Yıldız Sarayı, Çırağan Sarayı, Barbaros Hayreddin Paşa Türbesi, Sinan Paşa Camii, Yahya Efendi Dergâhı, Büyük Mecidiye Camii ve Akaretler.

Beşiktaş hangi yakada?
İstanbul’un Avrupa yakasında, Boğaz kıyısında.

Ortaköy ve Bebek Beşiktaş’a mı bağlı?
Evet. Ortaköy, Bebek, Arnavutköy ve Kuruçeşme, Beşiktaş ilçesinin sahil mahalleleri arasında yer alır.

Atatürk nerede vefat etti?
Dolmabahçe Sarayı’nda, 10 Kasım 1938’de.

Sonuç: Beş taş, bir semt

Beşiktaş, bir limanla başladı. Denizcilerle büyüdü. Saraylarla parladı. Farklı kültürlerle zenginleşti. Sonunda bir kalabalığın kalbi oldu.

Bu yüzden bu semtte geçmiş ve bugün iç içe. Sabah bir sarayın kapısından girersiniz. Öğlen çarşıda balık yersiniz. Akşam Boğaz’da çay içersiniz. Hepsi aynı yarım gün içinde olur.

Beşiktaş’ı anlamak için tek bir taş yetmez. Beşini de görmek gerekir.

Tercümex ile Tanışın

Beşiktaş’ın tarihini okudunuz. Şimdi sözü kendi belgelerinize verin.

Tercümex, İstanbul merkezli bir tercüme bürosudur. Beşiktaş, Ortaköy, Bebek ve çevresindeki bireylere, şirketlere ve turizm işletmelerine hizmet verir.

Sunduğumuz hizmetler: